Mind Your Trap
Een gesprek met Pritam Jha — Coach, Geoloog, Ontdekkingsreiziger

Dit interview is onderdeel van een doorlopende reeks van de DEIB (Diversity, Equity, Inclusion & Belonging) Groep van de Nederlandse Chapter van de ICF, waarin we gesprekken voeren met deze vrijwilligers. Ons doel is om de mensen achter deze vrijwilligersgroep zichtbaar te maken: hun verhalen, waarden en de gedeelde overtuiging dat coaching een krachtige motor kan zijn voor een inclusievere wereld.

Pritam Jha is een gecertificeerd levens- en loopbaancoach, voormalig exploratiegeoloog en oprichter van Mind Your Trap, en één van de toegewijde vrijwilligers van de ICF Netherlands DEIB Groep. Oorspronkelijk afkomstig uit India en werkzaam in meerdere landen, begeleidt Pritam nu professionals in het midden van hun carrière bij transities, verschuivingen in identiteit en het lef die nodig is om opnieuw te beginnen. We spraken met hem over burn-out, verbondenheid en waarom hij gelooft dat het beste moment om te starten altijd nu is.

Van Corporate naar Coaching: De Lange Weg Terug naar Zichzelf

Laten we bij het begin beginnen. Hoe maakte jij de stap van corporate carrière naar coach?

Allereerst: ik had geen idee wat coaching was. Ik had er nooit mee te maken gehad. Het was een volledig nieuwe wereld. De achtergrond van het lange verhaal is: ik had het erg moeilijk op het werk, rond 2018–2019. Er was te veel verandering, mijn team bleef wisselen, ik had op een gegeven moment zoveel leidinggevenden, en ik verloor mezelf ergens in de ultieme poging om alles bij te houden, om erbij te passen.

Eind 2019 hield een collega me staande in de gang. Die persoon was oprecht nieuwsgierig en vroeg: „Hé, gaat het wel goed met je? Het lijkt er niet op.” na mij in een vergadering wat scherp te hebben zien reageren. Ik zei dat ik het niet wist, dat ik me niet goed voelde. Mijn collega stelde voor dat ik de bedrijfsverpleegkundige bezocht, wat ik uiteraard in eerste instantie niet deed. Maanden gingen voorbij, en na vergelijkbare situaties klopte ik uiteindelijk drie maanden later aan bij de bedrijfsverpleegkundige! Na tien minuten zei ze: „Ik denk dat je een burn-out hebt. Je moet stoppen, verlof nemen, rusten.” En ik dacht: ‘wat is een burn-out eigenlijk?’ Vanuit mijn Indiase achtergrond leer je dat meer druk en meer doen betekent dat je het goed doet. Zij zei: „Nee, dit wordt in de toekomst catastrofaal.” Terugkijkend weet ik dat ze gelijk had, maar natuurlijk besteedde ik er destijds weinig aandacht aan. Mijn werk, mijn project leken me belangrijker dan mijn burn-outklachten.

Toen kwam COVID. Het werd nog erger. Na een paar incidenten en onaangename momenten op het werk belde ik de bedrijfsarts opnieuw. Ze zei: „Zes maanden geleden heb ik het je al gezegd, toch? Je moet met verlof.” Dus dat deed ik. Het is grappig, het is nu april en het was toen dit gebeurde, april 2020. Ik ben nooit meer gaan werken. Al zes jaar.

Ik was lang met ziekteverlof. Ik was ook klinisch gediagnosticeerd met een depressie, dus het herstel nam veel tijd. Uiteindelijk, toen het bedrijf begon te reorganiseren en mensen onder druk zette om terug te keren, zei mijn innerlijk kompas er gewoonweg geen ja op. Dus ik stopte. Ik maakte gebruik van een vrijwillige vertrekregeling. Rond dezelfde tijd kreeg mijn vrouw een nieuwe functie in Hamburg, Duitsland aangeboden. Ik dacht: oké, dat is een goede verandering. Dus we vertrokken.

En toen kwam coaching in beeld?

Toen ik met ziekteverlof was, herinnerde ik me een LinkedIn-bericht van iemand in mijn netwerk: „Mensen in dit bedrijf gaan door veel veranderingen, als jij er een van bent, neem gerust contact op.” Ik belde. Het bleek de man van een dierbare collega te zijn. Dat wist ik niet. Maar dat halfuur gesprek duurde anderhalf uur. Na het gesprek dacht ik: ‘Mijn hemel. Deze mensen stellen zoveel vragen, waar ik geen antwoord op heb.’ Het hield me de hele nacht wakker. Ik zei tegen mijn vrouw: „Dit is een heel vreemd gevoel.” Dat was mijn eerste kennismaking met coaching.

Toen we in Duitsland waren, midden in strenge COVID-beperkingen, was ik aan het ronddwalen, niet zeker of ik een nieuwe corporate baan zou nemen, consultancy zou starten, of iets heel anders zou doen. Soms speelde het gesprek met de coach op de achtergrond mee, en begon ik webinars en workshops over coaching bij te wonen. Ik sprak ook met een paar coaches op LinkedIn, alleen om te begrijpen wat het was en hoe het werkte. Het klonk erg doelgericht voor mij. Ik help graag mensen en de mensen om mij heen wisten dat altijd. Het werd een manier om mezelf uit te drukken. Ik vond een school, het Co-Active Training Institute (CTI), die erg goed aansloot bij mijn vragen. Ik ging naar een paar van hun workshops en zei: ja, dit is het. Ik boekte de volledige opleiding, inclusief certificering en zo begon de reis.

Coach Worden: Certificeringen, ICF en een Eigen Bedrijf

Wat maakte dat je ervoor koos om er volledig voor te gaan, met ICF-credentials en je eigen bedrijf?

Toen ik de cursussen bij CTI volgde, was het zo bevrijdend. De ideeën, de oefeningen, de dingen waaraan we werkten. Het zien van zoveel klasgenoten die elk unieke uitdagingen doormaakten, veel pijn maar ook veel hoop en de zoektocht naar geluk en betekenis in het leven. Een gedeeld begrip van situaties, verschillende perspectieven en keuzes die we in het leven hebben. Dat voelde voor mij een stuk beter.

In therapie leerde ik hoe ik me kon openen en praten, maar er bewoog eigenlijk niets echt. Na een paar jaar therapie herhaalde ik bijna elke dag hetzelfde verhaal. Maar toen ik de coachingcursussen deed, door de oefeningen ging en begon te oefenen met cliënten, veranderde alles. Er was een traject, een manier om vooruit te bewegen. Ik vond de raaklijn om uit de cirkel van mijn herhaling te komen.

Ik was zo geboeid. En ik voelde: dit is mijn plek. Ik zei: wat er ook gedaan moet worden, certificering, accreditatie, ik doe het gewoon, zonder te veel vragen te stellen. Dus ja, dat was he tmoment dat ik besloot om ervoor te gaan en alle vakjes aankruiste: aansluiten bij ICF, het lidmaatschap aanmaken en vandaaruit opbouwen.

„Mind Your Trap” — de naam die hem vond tijdens een wandeling langs de Elbe

Vertel eens over de naam van je bedrijf — Mind Your Trap. Waar komt die vandaan?

Mind Your Trap heeft een heel interessante oorsprong. We horen allemaal „Mind the Gap” op stations, perrons, vliegvelden. Dat is één ding: spelen met het woord ‘mind.’ Maar dan is er mijn achtergrond: ik ben een geowetenschapper. Als exploratiegeoloog was het mijn taak om ‘traps’ (valstructuren) te vinden. Plekken waar koolwaterstoffen zich ophopen in een volledig afgesloten gesteenteformatie.

Toen ik op zoek was naar een naam, merkte ik dat veel coaches hun eigen naam gebruiken. Dat was niets voor mij. Ik vind dat het meer over mensen gaat dan over mij. Dus vermengde ik de twee werelden: mijn reis als geowetenschapper en de coachingwereld omdat we in coaching werken met de geest en altijd proberen een puzzel op te lossen.

Het was een “eureka”-moment. Ik liep op een middag langs de Elbe in Hamburg met mijn familie, vlak bij ons huis. Plotseling schoot de naam “Mind Your Trap” door mijn hoofd. Ik deelde het meteen enthousiast met mijn familie en ze zeiden: ja, ja, geweldige naam!

Ik ging naar huis, kocht een domein en begon zelf het logo te ontwerpen. Zo is het gegaan.

En het motto „One Day”?

Het is iets wat veel mensen gebruiken, maar het raakt mij diep. We hebben de neiging dingen voor een andere dag te bewaren. We gaan op vakantie als we geld hebben. We gaan uiteten als we tijd hebben. We blijven uitstellen met het idee dat er een beter, meer perfect moment komt. Maar ik denk: doe het nu. Probeer het in ieder geval. Je leert er iets van. In plaats van te wachten op het perfecte moment, ik heb er zelf lang aan geleden, of te twijfelen of ik het bedrijf zou starten of wachten op de website. De beslissing wordt veel gemakkelijker als je zegt: ik doe nu iets.

Dus: wacht niet op ‘one day’ wanneer het zal gebeuren. Maak vandaag dag één.

De andere tagline waar ik momenteel mee werk is: ‘If not now, then when? If not you, then who?’Die is sterk coachgericht en helpt mensen te beseffen dat zij zelf de keuze hebben, de regie. Er bestaat geen magische oplossing. Ik zie vaak dat mensen alles willen, maar niet altijd bereid zijn om het harde werk te doen of de afwegingen te maken die daarbij horen.

Expats, Immigranten en de Moed om Opnieuw te Beginnen

Je werkt veel met expats en immigranten. Hoe ben je bij deze doelgroep uitgekomen?

Het heeft twee kanten. Een deel is persoonlijk: ik ging op mijn achttiende het huis uit. De langste tijd dat ik ooit op één plek heb gewoond was misschien zeven of acht jaar. 2 twee keer: in Delhi en daarna, de eerste keer, in Den Haag. Maar verder was ik altijd in beweging. Twee jaar hier, drie jaar daar, verschillende steden, verschillende landen. Nederland. Daarna Duitsland. En weer terug.

Verandering zit op een bepaalde manier in mijn bloed, ook al is dat niet altijd makkelijk om te beseffen. Voor mij voelt het inmiddels niet eens meer als verandering. Maar met elke verhuizing verlies je een deel van de identiteit die je daar hebt opgebouwd. Vriendschappen verwateren. Contacten vallen weg. Je support­systeem verdwijnt. Elke keer begin je opnieuw.

Toen ik begon te praten over mijn coachingcarrière, waren de mensen die contact opnamen mensen zoals ik. Mijn eerste paar cliënten kwamen uit het VK, de VS, India, Oman, Brunei, Qatar. Toen ik in Duitsland woonde, coachte ik een letterlijk wereldwijd publiek, niet één cliënt uit Duitsland of Nederland. Allemaal van buiten. Allemaal mensen zoals ik.

Deze niche is geen marketingbeslissing. Ik herinner me dat ik er met mijn coach over sprak en hetzelfde voelde: laat het ontstaan. Ga niet op zoek naar een niche, maar kijk wie er in de loop van twee of drie jaar op je pad komt. En toen ik terugkeek, waren dit de mensen die zich bij mij meldden. Professionals midden in hun carrière, mannen en vrouwen van middelbare leeftijd, expats. Dat is mijn tribe.
Als je in een pot groeit en je die ruimte ontgroeit, komt er een moment dat je moet verpotten — jezelf verplaatsen naar een grotere pot, een andere omgeving, een plek met meer ruimte. We bewegen omdat we hoopvol zijn. We geloven dat de volgende stap beter is, dat er iets mooiers aankomt. We zijn op zoek naar groei.
Maar wanneer je een plant verpot, zijn de eerste dagen of weken altijd een schok. De plant reageert op de nieuwe omgeving. De bladeren kunnen wat slap gaan hangen of de bloemen beginnen te verwelken. Dat is precies de fase waarin je het meest bewust moet zijn, moet kiezen wat je wilt creëren, geduld moet hebben en daarna weer kunt groeien.
Dat is de metafoor die ik gebruik. Die overgangsperiode, het verwelken, is precies waar mijn cliënten zich bevinden. En dat is precies waar ik van waarde kan zijn.

Coachen in Meerdere Talen

Je coacht in meerdere talen. Wat betekent dat voor je werk?

Mijn hoofdtaal is Engels. Maar omdat ik veel Indiase cliënten heb, spreken zij ook mijn moedertaal Bengali, en soms Hindi of andere regionale talen. Het goede is dat de meeste van mijn cliënten ook meertalig zijn. Ze hebben hun eigen moedertaal en hebben Engels of andere talen geleerd. Gesprekken worden dus van nature meertalig. Als er een uitdrukking is die beter werkt in het Bengali, breng ik die in. Als iets beter werkt in het Hindi, kunnen we dat proberen.

Het is een heel vloeiend iets. In India zijn we gezegend met die taaldiversiteit: de meeste mensen kennen meer dan één taal, en dat werkt erg goed in een coachingcontext. En hetzelfde geldt hier in Europa. Mijn Nederlands en Duits zijn heel basaal, en ik leerde ooit wat Italiaans toen ik samenwerkte met een Italiaans bedrijf. Maar zelfs een paar zinnen kunnen een geweldige verbindingsstarter zijn. Als ik een Italiaan ontmoet, kan ik openen met vijf zinnen in het Italiaans. Dat is meteen een geweldige verbinding.

DEIB — Diversiteit, Gelijkheid, Inclusie en Verbondenheid

Hoe ben je betrokken geraakt bij de DEIB-groep van ICF Netherlands?

Mijn interesse in diversiteit begon al bij mijn vorige werkgever, waar ik me aansloot bij de DE&I-vrijwilligersgroep. In 2018 en 2019 gaf ik zelfs leiding aan de groep. We noemden het DIAT, het Diversity and Inclusion Action Team, op het hoofdkantoor hier in Nederland. We hadden een fantastisch team van zeven of acht vrijwilligers en ontwikkelden echt interessant werk, zoals interventietheater. Daarbij gingen we naar verschillende kantoren en bijeenkomsten, stonden we op het podium en speelden we scènes na. Dat was krachtig.

Tegelijkertijd begon ik me af te vragen: werken organisaties hier echt diepgaand aan, voorbij een mooie websitepagina of een speciaal logo? Ik merkte dat het me uitputte om de kloof te overbruggen tussen wat er werd gezegd en wat ik daadwerkelijk zag gebeuren. En wat ik zag, was vaak juist het tegenovergestelde van diversiteit.

Toen ik in coaching terechtkwam en ontdekte dat diversiteit en inclusie ook daar een plek hebben, dacht ik: hier wil ik bij zijn. Als expat en immigrant die overal naartoe reist, raakt dit mij persoonlijk. Dus toen ik werd uitgenodigd voor een DEIB-webinar en ze aan het einde vroegen om vrijwilligers, zei ik meteen: ja, ik sluit me graag aan.

Wat is de grootste impact geweest van de DEIB-groep in de tijd dat jij betrokken bent?

Wat voor mij echt opviel, was de manier waarop we samenwerkten. Iedereen is vrijwilliger en het leiderschap was heel fluïde. Iedereen kon iets oppakken en ermee aan de slag gaan. Die vrijheid creëerde veel ruimte voor ideeën en gaf iedereen de kans om bij te dragen. We zagen ook dat workshops groeiden van 10 à 12 deelnemers naar structureel 20, 30 of meer mensen die vanuit de hele wereld aansloten. Klaar om mee te denken en bij te dragen aan rijke, inhoudelijke gesprekken.

Ik denk dat we echt een naam hebben opgebouwd voor als DEIB-groep van de Nederlandse Chapter. De groep wordt inmiddels herkend, zelfs binnen de wereldwijde DEIB-community van ICF. Daar ben ik echt trots op, en ik hoop dat we dit soort ruimtes blijven creëren.

Wat zou je de groep hierna willen zien doen?

Iets op straat. Niet alleen workshops. Niet alleen, zoals ik het soms noem, LinkedIn-warriors zijn. Ik wil echt onder de mensen zijn.

Mijn droom is dat we, jij ook, als onderdeel van het team, op Utrecht Centraal, Amsterdam Centraal en Den Haag Centraal staan, tijdens kantooruren, en mensen daadwerkelijk vragen: wat vinden zij? Hoe kunnen wij ergens aan bijdragen?
Als coaches zijn we soms meer content creators voor LinkedIn geworden dan iets anders. Het algoritme stuurt ons richting likes en reacties. Maar ik wil juist meer naar buiten, de echte wereld in.

Ik ga het opnieuw voorstellen aan het team. We hebben nu nieuwe vrijwilligers, nieuwe energie. Ik denk dat er echt ruimte is om iets unieks te creëren.

Over Coaching als Beroep

Wat zijn je bredere gedachten over coaching als vak?

Coaching is prachtig. Het heeft zoveel kracht, via simpele gesprekken, een paar gerichte vragen en ik vraag me nog steeds af: waarom was het er niet toen ik het nodig had? Ik heb bij vier grote multinationals gewerkt en coaching was daar nooit beschikbaar. Zoveel teamproblemen, conflicten en lastige beslissingen hadden zoveel makkelijker doorlopen kunnen worden als coaching onderdeel was geweest van de cultuur.

Waar ik zelf soms mee worstel, is de zakelijke kant van coaching. Ik ben van nature geen ondernemer, dat is het uitdagende stuk. Maar het vak zelf? Ik geloof dat coaching mainstream zou moeten zijn. Onderdeel van functieprofielen, van organisaties en bedrijven.
Mensen raken opgebrand. Mensen voelen zich overweldigd. Dat hoeft niet de norm te zijn.

——

Pritam Jha is de oprichter van Mind Your Trap Coaching. Hij is een door de International Coaching Federation gecertificeerde coach en werkt met professionals midden in hun carrière, expats en immigranten die zich in een fase van verandering bevinden. Daarnaast is hij een actief lid van de ICF Netherlands DEIB (Diversity, Equity, Inclusion & Belonging) vrijwilligersgroep.